14 listopada 2018

Schneider CA-1 w służbie Hiszpanii

Dr Grzegorz Jasiński

Bossut na froncie

Przełom XIX i XX wieku był dla Hiszpanii okresem wielkich przemian. Trwanie przy archaicznych strukturach państwowych, klęska poniesiona w wojnie ze Stanami Zjednoczonymi i wynikająca z tego ostateczna utrata zamorskich kolonii, zdawały się przesądzać o dryfowaniu Hiszpanii ku marginesowi państw europejskich konkurujących ze sobą w szalonym wyścigu gospodarczym i militarnym. Nic takiego jednak nie nastąpiło. Wręcz przeciwnie. Klęski ponoszone pod koniec XIX wieku wymusiły nowe podejście do spraw państwowości hiszpańskiej, wyrażany m.in. w pracach wybitnych przedstawicieli  „pokolenia 98”. Nowe idee, co nieczęsto zdarza się w historii, bardzo szybko znalazły odzwierciedlenie w sposobie zarządzania państwem, stając się istotnym bodźcem do przemian, mających przywrócić dawno już zapomniane przez mieszkańców półwyspu poczucie potęgi własnego kraju. Konieczne stało się zatem zaprowadzenie i utrzymanie porządku wewnętrznego niezbędnego do przeprowadzenia reform oraz koniec ustępstw w polityce zagranicznej (utrzymanie, a nawet zwiększenie wpływów w Maroku). Do realizacji tych celów niezbędna była liczne oraz dobrze wyszkolone i wyposażone wojsko.

Na początku XX wieku hiszpańska armia, mimo przemian w państwie i wielkich aspiracji rządzących była w katastrofalnej wręcz kondycji, czego emanacją była bardzo dotkliwa klęska w Maroku w bitwie pod Annualem 22–23 lipca 1921 roku. Wówczas, wydawać by się mogło doskonale wyposażona i wyszkolona, 14 tys. siły gen. Manuela Fernándeza Silvestra uległy ponad czterokrotnie mniejszym siłom Abd el-Krima, tracąc około 8 tys. zabitych, setki rannych i całą niemal artylerię. Obawiając się przejęcia kontroli nad hiszpańskim Marokiem przez Wielką Brytanię bądź Niemcy, rząd francuski wyraził zgodę na sprzedaż dziesięciu czołgów FT uzbrojonych w karabiny maszynowe i jednego czołgu dowodzenia

16 września 1921 roku dowództwo hiszpańskie zamówiło także we Francji: sześć czołgów Schneider CA-1 wyposażonych w krótką armatę 75 mm, sześć ciągników Latil, sześć holowników, 6 tys. pocisków kal. 75 mm oraz liczne części zamienne i akcesoria. Do wiosny 1922 roku trwało szkolenie kierowców i obsługi oraz prowadzono rozliczne testy i próby.

Schneider CA-1 był czołgiem francuskim skonstruowanym pod koniec października 1916 roku. Pierwszy raz pojazdy te zostały użyte w bitwie pod Berry-auBac (Chemin-des-dames) 16 kwietnia 1817 roku, ponosząc jednak dotkliwe straty. Ze 132 czołgów uczestniczących w walkach, pod dowództwem Louisa Bossuta, 57 zostało uszkodzonych z powodu wybuchów w przedziałach amunicyjnych umieszczonych po obu stronach pojazdu oraz przy karabinach maszynowych. To zmusiło do wycofania już wyprodukowanych egzemplarzy i zwiększenia opancerzenia newralgicznych miejsc czołgu z 11 mm do 19 mm. Mimo to wielu dowódców francuskich nadal uznawało, że czołgi te mają zbyt słabe opancerzenie, prędkość oraz zasięg, co niezwykle utrudniało działania bojowe. Jedynie silne uzbrojenie – 2 karabiny maszynowe kal. 8 mm oraz armata kal. 75 mm zadecydowały o kontynuowaniu jego produkcji. Ostatni egzemplarz zszedł z linii produkcyjnej w sierpniu 1918 roku. Wkrótce też ze względu na nie najlepszą konstrukcje zostały wycofane ze służby, a część zamieniono na ambulansy. Na przełomie 1921 i 1922 roku Hiszpanie kupowali więc wspomnianą już baterię za 1.367.303 franki – sumę niewyobrażalnie wysoką jeśli chodzi o zakup używanego, przestarzałego i jak pokazały doświadczenia I wojny światowej nie najlepszego sprzętu. Niemniej jednak po wprowadzeniu pewnych niewielkich modernizacji, ta samobieżna bateria artylerii mogła stanowić istotne wsparcie dla piechoty walczącej z relatywnie słabo wyszkolonymi i uzbrojonymi plemionami Rifu. Carros Pesados de Artilleria M 16 CA-1 – gdyż tak zostały nazwane w Hiszpanii – uczestniczyły we wszystkich operacjach w Maroku, w czasie walk w rejonie Ambar i Tuguntz, gdzie nastąpił chrzest hiszpańskiej broni pancernej 14 marca 1922 roku, jak również w 1923 roku w rejonie Tizzi Asa, uzyskując wówczas w uznaniu zasług Medalla Militar colectiva i jedną indyvidual.

> regulamin