20 września 2018

Organizacja wojenna Broni Pancernych Wojska II Rzeczypospolitej

Norbert Bączyk

czołgi 7TP

W czasie pokoju Bronie Pancerne Wojska Polskiego, wedle wykazu na dzień 1 czerwca 1939 roku, miały 490 oficerów oraz 9300 podoficerów i szeregowych. Stanowiło to zaledwie 2,2% stanu osobowego całej armii. Po mobilizacji stany te powinny wzrosnąć do 1516 oficerów oraz 27 569 podoficerów i szeregowych. W ramach mobilizacji wystawiano następujące bojowe jednostki pancerne:

  • samodzielne bataliony czołgów lekkich,
  • dywizjony pancerne,
  • kompanie czołgów lekkich,
  • samodzielne kompanie czołgów rozpoznawczych,
  • szwadrony czołgów rozpoznawczych,
  • kompanie czołgów lekkich wolnobieżnych,
  • pociągi pancerne.

Więcej na temat początków broni pancernej w Wojsku Polskim

Samodzielne bataliony czołgów lekkich były odzwierciedleniem panującej w polskim wojsku koncepcji użycia broni pancernej. Wedle przyjętego w 1938 roku regulaminu czołgi lekkie miały za zadanie wspierać piechotę na polu walki w ataku, a działania samodzielne mogły być prowadzone jedynie w szczególnych sytuacjach. Zakładano użycie czołgów dla rozwinięcia powodzenia natarcia piechoty na głębokości taktycznej lub wykorzystanie ich jako ruchomego odwodu przeciwpancernego oraz celem użycia w kontrataku z głębi własnych pozycji. Batalion był najwyższym szczeblem organizacyjnym jednostek pancernych. Batalion czołgów lekkich – uzbrojony w wozy 7TP – składał się z pocztu dowódcy, plutonów specjalnego, łączności, przeciwlotniczego, trzech kompanii czołgów lekkich, służb kwatermistrzowskich i kompanii techniczno-gospodarczej. Ogółem batalion czołgów lekkich liczył: 22 oficerów, 155 podoficerów, 274 szeregowych, 49 czołgów lekkich, 69 samochodów i ciągników oraz 26 motocykli. Bataliony (jeden batalion) uzbrojony tuż przed wybuchem wojny w czołgi lekkie Renault R35 miał nieco odmienną organizację etatową i liczył 45 czołgów.

Monografia czołgu 7 TP

Dywizjony pancerne były jednostkami przydzielanymi brygadom kawalerii jako ich zmechanizowany pododdział rozpoznawczy. W ich skład wchodził poczet dowódcy, drużyna łączności, drużyna regulacji ruchu, drużyna saperów, służby kwatermistrzowskie oraz trzy szwadrony: szwadron czołgów rozpoznawczych, szwadron samochodów pancernych i szwadron techniczno-gospodarczy. Ogółem dywizjon pancerny liczył: 10 oficerów, 68 lub 76 podoficerów (w zależności od typu użytkowanych samochodów pancernych), 114–122 szeregowych, 13 tankietek, 8 samochodów pancernych, 34 samochody oraz 19 motocykli.

Kompanie czołgów lekkich były pododdziałami, które miały pojedynczo wchodzić w skład batalionów pancernych oddziałów motorowych, czyli brygad zmechanizowanych Wojska Polskiego, wraz z pojedynczymi kompaniami czołgów rozpoznawczych. Kompania taka składała się z pocztu dowódcy, trzech plutonów czołgów oraz plutonu techniczno-gospodarczego. Ogółem kompania czołgów lekkich liczyła: 4 oficerów, 41 podoficerów, 69 szeregowych, 16 czołgów lekkich, 13 samochodów lub ciągników oraz 9 motocykli.

Samodzielne kompanie czołgów rozpoznawczych, uzbrojone w tankietki, miały za zadanie pełnić funkcje rozpoznawcze na rzecz wielkich jednostek (związków taktycznych), którym zostały taktycznie podporządkowane. Ich organizacja zakładała poczet dowódcy kompanii, drużynę łączności, dwa plutony czołgów rozpoznawczych i pluton techniczno-gospodarczy. Ogółem samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych liczyła: 4 oficerów, 26 podoficerów i 61 szeregowców, 13 tankietek, 12 samochodów oraz 7 motocykli.

O tankietkach TKS poczytaj w naszym numerze specjalnym dołączonym do pendriva

Szwadrony czołgów rozpoznawczych były odmianą samodzielnych kompanii czołgów rozpoznawczych, ale ponieważ wchodziły organizacyjnie w skład dywizjonów pancernych, były pomniejszone o część służb. Szwadron bowiem składał się z pocztu dowódcy, dwóch plutonów czołgów rozpoznawczych i tylko drużyny techniczno-gospodarczej. Ogółem szwadron liczył: 55 żołnierzy – 3 oficerów, 17 podoficerów i 35 szeregowych, 13 tankietek, 5 samochodów i 5 motocykli.

Kompanie czołgów lekkich wolnobieżnych wystawiono w oparciu o stare czołgi lekkie Renault FT, które ze względu na niewielką prędkość marszową nazywano czołgami wolnobieżnymi. Kompanie takie składały się z pocztu dowódcy, trzech plutonów czołgów oraz plutonu techniczno-gospodarczego. Kompania liczyła: 5 oficerów, 34 podoficerów i 52 szeregowych, a na wyposażeniu miała 15 czołgów, 7 samochodów i 7 motocykli.

Pociągi pancerne – w skład składów pancernych, m.in. z wagonami artyleryjskimi i opancerzonymi lokomotywami, wchodziły także specjalne wagony transportowe (prowadnice) dla czołgów lekkich wolnobieżnych lub tankietek – zasadniczo każdy pociąg pancerny powinien posiadać pluton pancernych drezyn torowo-terenowych w składzie czterech-sześciu tankietek i dwóch czołgów wolnobieżnych w ramach składu. W części pociągów rolę taką odgrywały jednak normalne, wyłącznie torowe drezyny pancerne.

Więcej na temat organizacji wojennej, przemysłu motoryzacyjnego II RP oraz poszczególnych konstrukcji znajdziecie w numerze Wozów Bojowych Świata „Polska broń pancerna 1918-1919”

> regulamin