17 stycznia 2018

Początki polskiej broni pancernej

Karol Rudy

polska broń pancerna

Rodowód polskiej broni pancernej sięga roku 1918, kiedy to w szeregach II Korpusu Polskiego w Rosji utworzono pierwsze pododdziały samochodów pancernych. Pierwsza jednostka typowo pancerna, uzbrojona w czołgi, powstała zaś wiosną 1919 roku, gdy z inicjatywy gen. Józefa Hallera, dowódcy Błękitnej Armii, i Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu, w marcu 1919 roku w Martigny les Bains przystąpiono do formowania polskiej jednostki pancernej na bazie francuskiego 505. Pułku Czołgów. W monograficznym opracowaniu Mariana Żebrowskiego: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918–1947, Londyn 1971, czytamy: Kiedy […] we Francji 505 pułk francuski przekazywał swoją obsadę osobową i sprzęt nowo powstającemu pułkowi polskiemu (1er regiment des chars blindés polonais) powstało pytanie , jak ten oddział nazwać? Wóz pancerny który zawdzięczając trakcji gąsienicowej pokonywał przeszkody naturalne i sztuczne w terenie, podobny był do czołgającego się smoka. Na propozycję por. Władyslawa Kohutnickiego przyjęto nazwę „czołg”, a smok stał się symbolem późniejszego 1 Pułku Czołgów, a następnie wielu oddziałów pancernych w Wojsku Polskim. W czerwcu tegoż roku pułk, na którego wyposażeniu znalazło się 120 czołgów Renault FT, przybył do Polski i zaledwie po kilku tygodniach, w sierpniu, część jego sił została skierowana na front wojny polsko-sowieckiej. Czołgi wzięły udział siłami poszczególnych kompanii w dwóch bitwach w roku 1919 i szeregu walk w decydującym roku 1920, w tym m.in. pod Warszawą, Lwowem czy Grodnem. Straty bezpowrotne w czołgach Renault FT wyniosły zaledwie osiem maszyn. W latach 1919–1920, dzięki 1. Pułkowi Czołgów, Wojsko Polskie było czwartą potęgą pancerną świata.
Bronie pancerne, oprócz wspomnianych już czołgów, stanowiły również pociągi i samochody pancerne. Część z uzbrojonych składów kolejowych pochodziła z armii zaborczych bądź też ze zdobyczy wojennych, większość jednak została wykonana jako improwizowane pociągi pancerne na bazie taboru cywilnego. W dobie walk o niepodległość i granice w Wojsku Polskim znajdowało się kilkadziesiąt pociągów pancernych wchodzących wówczas w skład wojsk kolejowych, a następnie saperów kolejowych. Brały one udział we wszystkich bojach odradzającej się Rzeczpospolitej, wspierając piechotę i kawalerię oraz współdziałając z innymi broniami pancernymi. Obecnie szacuje się, że w największym ówcześnie konflikcie – wojnie polsko-sowieckiej – w walkach wzięło udział około 50 pociągów pancernych. Trzeba jednak pamiętać, że przez niemal cały okres wojny liczba pociągów mogących jednocześnie wziąć udział w walkach nie przekraczała 20. Używano je niemal na wszystkich odcinkach frontu, wszędzie tam, gdzie tylko istniała infrastruktura kolejowa.
Ważną rolę odgrywały też samochody pancerne. Wskutek rozbrajania wojsk austriackich i niemieckich, zdobyczy na wrogu, produkcji własnej oraz zakupów od Francji, już w 1920 roku w Wojsku Polskim znajdowało się kilkadziesiąt samochodów pancernych różnych typów, które pod względem organizacyjnych wschodziły w skład kawalerii. Ze względu na dużą mobilność oraz siłę ognia były one używane na niemal wszystkich odcinkach walk, chociaż z powodu niewielkiej liczby nie mogły one mieć większego wpływu na przebieg działań. Niemniej jednak warto zwrócić uwagę na dwa epizody z ich użyciem, a mianowicie tzw. rajd na Żytomierz w kwietniu 1920 roku oraz rajd na Kowel we wrześniu tegoż roku. Oba zakończone zwycięsko.
Po przejściu Wojska Polskiego na stopę pokojową 1. Pułk Czołgów został rozformowany, a trzy jego bataliony czołgów zostały skierowane do garnizonów w Warszawie, Żurawicy i Poznaniu…
Więcej w najnowszym numerze Wozów Bojowych Świata dostępnym wraz z wysyłka za 20 zł 50 gr. Polecamy.

> regulamin