21 listopada 2017

M48 Patton

Two South Korean M-48 tanks advance down a road during the joint South Korean/U.S. Exercise Team Spirit '89.

Czołg podstawowy M48 Patton był pierwszym skonstruowanym od podstaw amerykańskim powojennym czołgiem podstawowym, choć pierwotnie klasyfikowano go jeszcze jako wóz średni. Wyprodukowano blisko 12 000 takich pojazdów. Dzięki kolejnym modernizacjom i masowości kariera M48 trwa już ponad pół wieku.

Pod koniec lat 40. XX wieku w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej rozpoczęto szerokie prace nad stworzeniem nowej rodziny czołgów, mających zastąpić dotychczas używane lekkie M24, rodzinę średnich czołgów M4 oraz ciężkich (faktycznie również średnich) M26. Nowa rodzina czołgów dziedziczyła jednak podstawowe założenia konstrukcyjne swych poprzedników, zwłaszcza zaś czołgów M26 Pershing. Wozy tej kategorii, w warunkach II wojny uważane jeszcze za ciężkie, zaczęły bowiem zajmować centralne miejsce w pancernych arsenałach, przekształcając się w najbliższej przyszłości w tzw. czołgi podstawowe pola bitwy. Stąd mimo budowy nowego czołgu lekkiego (T41, przyszły M41) oraz czołgu ciężkiego do walki z najcięższymi pojazdami pancernymi przeciwnika (T43, przyszły M103), najwyższy priorytet przyznawano następcy M26 – miały nim być docelowy, ale ostatecznie odrzucony T42. Pośpiech wywołany zaostrzającą się pod koniec lat 40. sytuacją polityczną (wojna koreańska, zimna wojna) doprowadził w USA do sytuacji wprowadzenia do uzbrojenia niemal w tym samym czasie dwóch czołgów średnich – dalece zmodernizowanego i wyposażonego w nową wieżę czołgu M26 nazwanego M47 oraz skonstruowanego od podstaw (nowa wieża i kadłub) M48. Co ciekawe, wszystkie trzy czołgi podstawowe armii amerykańskiej (dwa nowe wozy i M26 Pershing) otrzymały tę samą nazwę Patton, na cześć amerykańskiego bohatera II wojny światowej i zwolennika wojsk pancernych gen. George’a Pattona. O ile jednak M26 był wozem pamiętającym ostatnią wojnę światową, zaś M47 stanowił model przejściowy, to M48 Patton był zupełnie nowym, skonstruowanym od podstaw czołgiem.

Prace nad M48, oznaczonym początkowo jako T48, rozpoczęto jesienią 1950 roku w Detroit Tank Arsenal. Nowy czołg miał powstać wedle podobnych założeń jak jego poprzednik M26, to jest miał to być pojazd o wadze nie przekraczającej 50 ton, ze stosunkowo silnym opancerzeniem potęgowanym odpowiednim ukształtowaniem wieży i kadłuba, układem jezdnym z rzędami kół jezdnych i podtrzymujących, wreszcie głównym uzbrojeniem w postaci 90 mm armaty. Powstanie M48 miało więc charakter ewolucyjny. Już w marcu 1951 roku, gdy na dobre trwała wojna w Korei, złożono pośpieszne zamówienie w koncernie Chrysler na pierwsze wozy do testów. W tym samym roku gotowe były też pierwsze prototypy. Wstępne badania potwierdziły ogólnie dobre charakterystyki czołgu, co znów bardzo szybko zaowocowało dużym kontraktem na M48 na początku wiosny roku 1952. Zgodnie z amerykańskimi procedurami w produkcji całych czołgów bądź ich podzespołów zaangażowano większość branży motorowo-pancernej. W efekcie nowe Pattony powstawały w Chrysler Corporation, Ford Motor Company i Fisher Tank Arsenal, w ich produkcję zaangażowano też General Motors czy Alco Products. Łącznie w latach 1952-1959 zbudowano 11 703 czołgów M48, które stały się podstawowym czołgiem US. Army lat 50. oraz w dużych ilościach trafiły do sojuszników USA.

Czołg podstawowy M48 w swej pierwotnej wersji ważył 45 000 kg wraz z załogą, amunicją i paliwem (i 42 240 kg bez nich). Jego długość wraz z armatą wynosiła 844 cm, sam kadłub 676 cm, szerokość 363 cm zaś wysokość wraz z wkm 324 cm. Średnica wieży wynosiła 216 cm. Czołg został uzbrojony w 90 mm armatę M41 o charakterystycznym hamulcu wylotowym w kształcie liter „T” sprzężoną z karabinem maszynowym M1919A4E1 kal. 7,62 mm. Uzupełnieniem uzbrojenia, w całości umieszczonego w wieży – co wyraźnie odróżniało M48 od M26 i M47 – gdzie zachowano jeszcze przednie, kadłubowe stanowiska km – był uniwersalny (przeciwlotniczy) wielkokalibrowy karabin maszynowy M2HB kal. 12,7 mm umieszczony na wieży. Czołg przewoził 60 pocisków do działa, 500 do wkm i 5900 do km. Pociski kal. 90 mm były rozłożone po połowie w wieży i kadłubie. Jednowarstwowy pancerz czołgu wykonano techniką odlewania, przy czym zaokrąglenia oraz ustawienie pancerza pod ostrym kątem miały zwiększać odporność na przebicie. Grubość pancerza kadłuba wynosiła dla górnej płyty przedniej 110-120 mm, dla dolnej od 100 mm do 60 mm u nasady. Pancerz na bokach kadłuba na wysokość przedziału załogowego miał 76 mm, zwężając się w przedziale silnikowym do 51 mm. Tył kadłuba osłaniał pancerz o grubości od 25 do 40 mm, zaś grubość stropu wynosiła 57 mm. Podłoga była najgrubsza na przedzie – 38 mm, zwężając się pod silnikiem do 15 mm (grubość pancerza przedziału silnikowego ulegał nieznacznym zmianom wraz z kolejnymi przebudowami tej części pojazdu). Wieżę czołgu osłaniał z przodu pancerz grubości do 180 mm, 76 mm na bokach i 51 mm z tyłu. Strop wieży miał grubość 13 mm. Do napędu czołgu wykorzystano bardzo nieekonomiczny silnik benzynowy chłodzony powietrzem Continental AV-1790-5B (7B/7C), 12 cylindrowy, o mocy maksymalnej 595 kW/810 KM przy 2800 obrotach na minutę. Mechaniczna skrzynia biegów General Motors CD-850-4A miała tylko trzy przełożenia – dwa biegi przednie i jeden tylny. Zbiornik paliwa o pojemności 757 litrów pozwalał na przejechanie 110 km, zaś prędkość maksymalna na drodze kształtowała się w granicach 45 km/h. Z powodu bardzo małego zasięgu z tyłu czołgu montowano cztery zbiorniki dodatkowe po 210 litrów, co podwajało jego zasięg. Czołg M-48 mógł pokonywać rowy o szerokości do 259 cm oraz wzniesienia pionowe do 91 cm. Załoga wozu składała się z czterech żołnierzy, co też było nowością, wcześniej obsady wozów tej klasy liczyły w US Army pięciu ludzi. Kierowca siedział centralnie z przodu kadłuba, pozostali w wieży dookoła armaty (ładowniczy po lewej, celowniczy i dowódca po prawej). Do obserwacji dowódca miał optyczny dalmierz o 10-krotnym powiększeniu i celownik optyczny do wkm, celowniczy zaś celownik armaty o 8-krotnym powiększeniu oraz peryskop obserwacyjny o takim samym powiększeniu. Kierowca posiadał klasyczny peryskop obserwacyjny.

> regulamin