25 września 2017

Hiszpański czołg Verdeja (część 1)

Grzegorz Jasiński

W czasie wojny domowej w Hiszpanii obie strony konfliktu nie tylko stosowały, ale także starały się produkować broń pancerną – samochody pancerne, a nawet czołgi. Jednym z ciekawszych projektów był wóz, który otrzymał nazwę Verdeja.

Najbardziej zaawansowanym projektem czołgu hiszpańskich nacjonalistów powstałym w trakcie wojny domowej była Verdeja. We wrześniu 1937 roku kpt. Félix Verdeja Bardales, dowódca zakładów naprawczych Batallón de Carros de Combate, mając dostęp do niemieckiego Panzer I Ausf. A i radzieckiego T-26B, przystąpił do prac nad hiszpańską konstrukcją o zbliżonych parametrach. Do października 1938 roku zakończył „projekt verdeja”, przedstawiając przełożonym stosowne założenia konstrukcyjne. Wówczas też przystąpiono do budowy prototypu. Wykorzystując części dostępne w zakładach Agrupación de Carros de Combate w ciągu dwóch miesięcy powstał Carro de combate ligero Verdeja. Silnik Ford V-8 model 48 o mocy 85 KM został umieszczony w przedniej części kadłuba, przed przedziałem bojowym. Ważący blisko 5,5 tony pojazd miał długość 4,3 metra, szerokość 2 metry i wysokości 1,6 metra – niska sylwetka była charakterystyczną cechą tej konstrukcji. Opancerzono go płytami od 10 do 16 mm. Mimo to osiągał zawrotną jak na ówczesne warunki prędkość na drodze utwardzonej 70 km/h, a zasięg wynosił 120 km. Jego uzbrojenie stanowiła umieszczona na obrotowej wieży armata 45 mm oraz dwa karabiny maszynowe typu MG 13 kal. 7,92 mm. Do 10 stycznia 1939 roku prototyp przetransportowano na poligon San Gregorio (Saragossa), gdzie został poddany próbom przez specjalną komisję wojskową pod przewodnictwem gen. dyw. Luisa Orgaz Yoldi.

W sporządzonym po testach raporcie, którego oryginał znajduje się w Archivo General Militar w Avili czytamy:

AKTA KOMISJI POWOŁANEJ PRZEZ JEGO EKSCELENCJĘ GENERALISSIMUSA DO PRZETESTOWANIA PROJEKTU CZOŁGU PREZENTOWANEGO PRZEZ KAPITANA AGRUPACIÓN DE CARROS DE COMBATE FELIXA VERDEJA

Przewodniczący
Szanowny Pan Generał Dywizji
Luis Orgaz Yoldi

Członkowie
Podpułkownik piechoty
Luis Villar Olleta

Podpułkownik piechoty
Gonzalo Diaz de la Lastra

Kapitan artylerii
José Sirvent Dargent

Generał, Szefowie i Oficerowie zebrani na podstawie telegramu Jego Ekscelencji Generalissimusa z 24 grudnia Część 1a No 22002, aby wyrazić opinię na temat ogólnej charakterystyki czołgu prezentowanego przez kapitana Agrupación de Carros Felixa Verdeja, zgodnie z wytycznymi zawartymi we wspomnianym telegramie, przystąpili w Komisji w obozie San Gregorio w Saragossie do wysłuchania na jego temat wyjaśnień, które przedstawił kapitan, autor projektu i zmian w jego konstrukcji. Przeprowadziwszy następnie naoczny test wspomnianego czołgu w spoczynku i w ruchu, niejako w konsekwencji odbytego studium, zredagowali następujące uwagi:

Charakterystyka skonstruowanego czołgu. Warunki w których został wyprodukowany i nieuniknione defekty z powodu owych warunków.

Obecny model jest uważany przez projektanta za próbę i swego rodzaju praktyczne zademonstrowanie tego, że w Hiszpanii istnieje możliwość skonstruowania czołgu wyposażonego w takie samo uzbrojenie artyleryjskie, jakie ma czołg sowiecki i zaopatrzonego w dwa karabiny maszynowe, jak w czołgu „negrillo” [mianem Murzyniątka w Hiszpanii określano czołg Panzerkampfwagen I Ausf. A]; może mieć takie samo opancerzenie co powyższe pojazdy przy zredukowanej zarazem masie, pozwoli polepszyć ponadto skuteczność i mobilność w czołgach będących już dziś w użyciu. Aby osiągnąć ten zamiar zarządzono usytuowane części silnika czołgu, kierowcy i wieży w następującym porządku:

Część przednia prawa strona: silnik skrzynia biegów – reduktor;
lewa strona: miejsce dla kierowcy;
Część tylnia obrotowa wieża uzbrojona w armatę i dwa karabiny maszynowe;
Stanowisko dla dwóch członków załogi (celowniczego i ładowniczego) po bokach prawym i lewym armaty, wolne miejsce między nimi zostawione, aby umożliwić odrzut armaty i ładowanie pocisków;
W dwóch rogach w tylnej części skrzyni za wieżą ma zamontowane zbiorniki benzyny;

Planuje się dla kolejnego czołgu lekko przesunąć ku przodowi wieżę, aby otrzymać lepsze umiejscowienie centrum ciężkości.

Całkowita wysokość od podłoża wynosi…………… 1,580 m.
Najmniejsza wysokość nad terenem…………………. 0,320 m.
Szerokość kadłuba czołgu………………………………… 1,320 m.
Średnica zewnętrzna wieży……………………………… 1,320 m.
Całkowita szerokość czołgu z gąsienicami………… 2,000 m.
Całkowita długość czołgu z gąsienicami…………… 4,320 m.

Osiągnięto zmniejszenie wagi opancerzenia, redukując z jednej strony całkowitą wysokość czołgu, a z drugiej zaś odpowiednio łącząc pochyłe płaszczyzny z tyłu wieży, aby móc zmniejszyć grubość płyt pancernych w tej części.

Sylwetki czołgu, widziane z różnych stron można zobaczyć na planach, które się załącza i porównanie ich wymiarów jest następujące:

Widok od przodu… Powierzchnia jego sylwetki pionowej ………………………..1,650m2
Część tej powierzchni, która odpowiada płaskim płytom pionowym ………….0,220
Część, która odpowiada pionowym płytomzakrzywionym ………………………. 0,650 1,650m2
Część, która odpowiada płytom pochyłym o 12 stopni od linii horyzontu….. 0,780
Widok z boku… Powierzchnia jego sylwetki pionowej ……………………………. 3,050m2
Część tej powierzchni, która odpowiada płaskim płytom …………………………..2,550 3,050m2
Część, która odpowiada pionowym płytom zakrzywionym ………………………..0,500
Widok z tyłu Powierzchnia jego sylwetki pionowej ………………………………….1,650m2
Część, która odpowiada pionowym płytom ……………………………………………..0,800
Część, która odpowiada płytom pochylonym …………………………………………..0,200 1,650m2
Część tej powierzchni, która odpowiada płaskim płytom pionowym…………..0,650

Planuje się zmienić tylną część czołgu pochylając obecne płyty pionowe, aby zmniejszyć wagę pancerza w tej części i uzyskać przestrzeń wewnątrz pojazdu, gdy się przesunie wieżę ku przodowi.

Aktualne opancerzenie

Płyty pionowe płaskie mają grubość 16 mm

zakrzywione 16 mm

pochylone o 12 stopni 10 mm

45 stopni 16 mm

Pancerz ten będzie przechodził pewne modyfikacje, aby zmniejszyć jego wagę, tak więc w obecnym czołgu używa się dostępnych płyt z czołgów rozmontowanych.

Silnik

Czołg ten jest wyposażony w silnik Ford V-8, model 48, z pewnymi modyfikacjami, aby dostosować go do ostatecznej wersji, do której się dąży. – Moc 85 KM przy 3600 obrotach na minutę – chłodzony wodą – chłodnica produkowana specjalnie dla tego czołgu – wentylacja odbywa się za pomocą specjalnie skonstruowanego centralnego wyciągu – Użyto ten silnik, gdyż został uznany przez konstruktora za najbardziej odpowiedni ze względu na swoje niewielkie rozmiary, moc, markę i łatwość przystosowania do użycia w przygotowywanym prototypie.

Jego system chłodzenia nie mógł być jeszcze należycie wypróbowany w praktyce, jednakże istnieje możliwość powiększenia tak powierzchni chłodzenia, jak i jakości powietrza z wentylacji, gdyby ta okazała się niewystarczająca. – Dzięki odpowiedniej formie oraz umieszczeniu wlotu powietrza w tylniej części czołgu chłodnica jest odpowiednio chroniona przed jakimkolwiek uszkodzeniem.

Możliwe jest także użycie silnika chłodzonego powietrzem, aby wyposażyć czołg w silniki obecnie dostępne.

Sprzęgła

Sprzęgło miedzy silnikiem a skrzynią biegów jest takie samo jak w silniku Ford V-8. Sprzęgła między półosiami a kołami napędowymi obecnie pochodzą z czołgu „negrillo” Krupp, ale przewiduje się w kolejnym czołgu zastąpić je przez inne, takie same co w sowieckim czołgu, w którym bardzo dobrze się sprawdzają. – Obecnie używa się sprzęgła Krupp ze względu na łatwość sprzęgania.

Skrzynia biegów

Zamontowano skrzynię z czołgów „negrillos” z powodu braku innej, ale ta skrzynia biegów pochodząca od silnika o obrotach 2200 nie jest właściwa dla silnika Ford o 3600 obrotach na minutę. Powoduje to nadmierną prędkość układu napędowego, niewłaściwą dla podjazdu przez czołg na zbocza o nachyleniu do 45 stopni.

Grupa trybów ataku–odbioru

Używa się grupę trybów z czołgów „negrillos” ze względu na to, iż jest najlepiej dostosowana i już ma sprzężenie z zamontowaną skrzynią biegów.

Skrzynia redukcyjna

Przekazuje moment obrotowy na oba koła napędowe czołgu, wykorzystując [..] z czołgu „negrillo”. Skrzynia redukcyjna nie może się zmieścić ze względu na brak dostępnego miejsca. W następnej wersji czołgu skrzynia redukcyjna powinna być zintegrowana ze skrzynią biegów ze względu na brak miejsca.

Liczba biegów

Czołg ma następujące biegi

5 biegów poruszania się do przodu

1 bieg poruszania się do tyłu

Silnik z 3600 obrotami minimalna prędkość…………………………8 km/h

Maksymalna prędkość………..70 km/h

W nowej wersji należy wyposażyć czołg skrzynię biegów i redukcyjną pozwalających na osiąganie następujących parametrów

minimalna prędkość……………2,5 km/h

Maksymalna prędkość………..aby mógł osiągać ponad 40 km/h

Układ jezdny

Zawiera koło napędowe z podwójnym wieńcem i koło napinające obie gąsienice. System rolek jezdnych gąsienicy jest podobny jak w czołgach sowieckich. […] Koła są pojedyncze, a nie podwójne jak w czołgu sowieckim.

Gąsienica

Składa się z ogniw ze stali manganowej, nie może być wykonana ze stali hartowanej ze względu na pośpiech i uniknięcie produkcji matryc przed przeprowadzeniem prób z tym prototypem. Rolki podtrzymujące gąsienic podpierają ogniwa w ich środkowej części przez kanał o wystarczającej głębokości do dokładnego prowadzenia gąsienicy. Skrajne boki zewnętrznej części ogniwa gąsienicy są pochylone pod kątem 45 stopni, co ułatwia manewrowanie i zmianę kierunku oraz umożliwia uniknąć spadania gąsienicy; tylnia część ogniw jest płaska i ułatwia wejście na rolki kanałem kierunkowym.

Wieża i zamontowane na niej uzbrojenie

Wieża, na której zostało umieszczone uzbrojenie ma średnicę wewnętrzną 1,29 metra i jest uzbrojona w armatę 45 mm z czołgu sowieckiego oraz dwa karabiny maszynowe 7,92 mm. Zostało to zamontowane na obrotowym cylindrze, co pozwala na ostrzał pod następującymi kątami:

Minimalny kąt podniesienia lufy…………………12 stopni

Maksymalny kąt podniesienia………………..75 stopni

Obrót wieży w płaszczyźnie poziomej…………360 stopni

W wieży znajdują się dwa włazy boczne i dwa górne, które niezwykle ułatwiają wejście do niej.

System celowniczy

W obecnym modelu przystosowano celownik optyczny z czołgu sowieckiego, ale równie dobrze może być zastosowany jakikolwiek inny prosty system produkcji własnej. Do strzelania plot. wykorzystuje się wizjer umieszczony w najwyższej, tylnej części wieży.

Miejsce dla obsługi i magazyn amunicyjny

Dwa miejsca dla celowniczego i ładowniczego są umieszczone wewnątrz obracającej się wieży. Za nimi znajdują się miejsca dla 46 nabojów do armaty i dla 14 na ścianach wieży. Poniżej obu miejsc znajdują się zasobniki dla 64 magazynków pudełkowych do karabinów maszynowych. Za wieżą, z tyłu kadłuba jest 36 magazynków pudełkowych, co daje łącznie 100 magazynków pudełkowych lub inaczej 2500 wystrzałów.

Zbiorniki benzyny

Są dwa w tylnej części i mają pojemność 60 litrów każdy. Łącznie 120 litrów.

Masa

Masa czołgu jest następująca:

Waga bez amunicji oraz załogi…………………..5450

Amunicja i benzyna w przybliżeniu……………..350

Trzech członków załogi………………………………200

Masa bojowa czołgu………………………………….6000 w przybliżeniu

Nacisk jednostkowy

Waha się od 0,6 do 0,8 kg na cm2, co pozwala na poruszanie się po miękkim terenie.

Radio

Nie zostało jeszcze wypróbowane niemniej jednak oblicza się jego zasięg na 50 km.

Porównanie z innymi typami czołgów

Sylwetka

Daje się zauważyć części wspólne w szkicach, które się załącza, tak jeśli chodzi o czołg sowiecki jak i dwa „negrillo” [Panzer I] Krupp i Maybach.

Charakterystyka generalna

Ma przewagę ze względu na mniejsze wymiary niż czołg sowiecki, czy „negrillo” tak w wysokości jak i szerokości, przy utrzymaniu mniej więcej tej samej długości. Porównanie ciężaru wypada następująco:

Czołg sowiecki „negrillo” Maybach „negrillo” Krupp Verdeja

9300 kg 6000 kg 5500 kg 6000 kg

Jego uzbrojenie przewyższa czołg sowiecki [T-26B] dzięki użyciu karabinów maszynowych. Ma mniej martwych kątów i przewyższa go możliwością strzelania pod kątem 75 stopni zarówno armatą jak i sprzężonym z nią karabinem maszynowym umieszczonym w tej samej obrotowej wieży.

W środku jest więcej miejsca dla załogi co ułatwia prowadzenie ognia załodze.

Jazda nim daje lepsze rezultaty niż w tych dwóch czołgach [Pz I i T-26B] zwłaszcza na szybkich biegach zależy od systemu gąsienic.

Wejście do wieży i szybkie z niej wyjście jest łatwiejsze ze względu na mniejszą wysokość i system drzwi zamontowanych w wieży.

Ze względu na umieszczenie silnika po prawej stronie kierowcy i umieszczenie drzwi w grodzi oddzielającej można naprawiać od środka niewielkie i najczęstsze awarie świec, gaźnika, pompy paliwowej i kabli elektrycznych, jest to przewaga nad innymi czołgami. –

W przypadku gdyby nie został uruchomiony silnik, można go uruchamiać pokręcając korbą we wnętrzu wieży. –

WARUNKI TAKTYCZNE, KTÓRE MUSI SPEŁNIAĆ

Z zestawienia właściwości technicznych, które powinien posiadać średni czołg, zgodnie z regulaminem, użytymi materiałami i wnioskami z obecnie prowadzonych działań, z badanym prototypem, wynika:

1a.– Charakterystyka i możliwości

Przede wszystkim wydaje się spełniać wszystkie warunki; jednakże nie było możliwości przeprowadzić dokładnego pierwszego testu ze względu na niedokończenie konstrukcji; Komisja ustosunkuje się do wszystkich zagadnień, kiedy zostanie przeprowadzona próba. –

2a – Mobilność

Pozytywnie zaskakuje lekkość jego poruszania się, przede wszystkim jeśli chodzi o skręty boczne i zwroty w miejscu. Biorąc pod uwagę strukturę budowy gąsienic i mechanizmu zawieszenia można ocenić, iż nie łatwo mogą się zniszczyć bądź spaść. –

3a – Pancerz

W całym pojeździe płyty pancerne są sprytnie umieszczone na powierzchniach pochyłych. Powoduje to, iż nie mogą być przebite przez pociski kalibru około 7,92 z odległości większych niż sto metrów, co zapewnia dobrą jego ochronę; jednakże aby zwiększyć ochronę i zachować linie, w jego przedniej części (radiator i wizjer kierowcy) i tylnej powinno się również pochylić znajdujące się tam płyty; zwiększy się w ten sposób ochronę i zyska się więcej wolnej przestrzeni środku. –

4a – Wentylacja

Należy wyposażyć czołg w system chłodzenia dostosowany do miejsca, którym się dysponuje, aby temperatura maksymalna nie przekraczała 50 stopni Celsjusza. –

5a – Uzbrojenie

Testowany model wyposażony w armatę przeciw czołgową i dwa karabiny maszynowe 7,92 mm ma wszystko co jest niezbędne. –

Nie brakuje niczego w jego konstrukcji. Należy przewidzieć, iż przy takim uzbrojeniu należałoby używać nie więcej niż dwa czołgi wyposażone w armatę na sekcję, pozostałe powinny mieć wyłącznie karabiny maszynowe. –

6a – Amunicja

Według Komisji sześćdziesiąt pocisków do armaty jest w zupełności wystarczające, jednakże należy zwiększyć ilość amunicji do karabinów maszynowych do czterech tysięcy w wypadku, gdyby czołg nie miał armaty. –

7a – Możliwości strzału

W instrukcji taktycznego użycia czołgów nie bierze się pod uwagę martwych kątów armaty i karabinów maszynowych. W prosty i genialny sposób rozwiązano kwestie strzelania plot. (sprzężone karabiny maszynowe z armatą, której kąt podniesienia wynosi 75 stopni). –

8a – Załoga

W środku ma miejsce na trzy osoby załogi (1. kierowca – 2. strzelec – 3. ładowniczy i obsługa radia). – Trzeba przewidzieć możliwość dostosowania czołgów dowództwa (wszystkie powinny mieć taką możliwość, redukując uzbrojenie i ilość amunicji) do zamontowania radiostacja odbiorczo-nadawcza z dwoma kanałami. –

W konsekwencji tego co zostało do tej pory ustalone Komisja stwierdza:

1. Wykonać jedną próbę, która potwierdzi przedstawioną opinię nt. prototypu i którą doprowadzi się do końca w krótkim terminie, aby zwrócić uwagę na kilka zagadnień, które dzisiaj zostały pominięte ze względów przedstawionych w dokumentacji. –

2. W wyniku tej próby będzie możliwe przedstawienie najwyższemu dowództwu ostatecznego projektu, który powinien zostać skonstruowany, przy współudziale autora i przy uwzględnieniu modyfikacji wskazanych przez Komisję, będących wynikiem studiów i praktycznej weryfikacji. –

Saragossa 10 stycznia 1939

III Zwycięski Rok

Projekt, o którym jest mowa w sprawozdaniu został jednak wstrzymany na kilka miesięcy. Po przeanalizowaniu raportu komisji i pozytywnym rozpatrzeniu większości z zasygnalizowanych wówczas uwag oraz po wykonaniu niezbędnych prób przystąpiono do produkcji kolejnego prototypu, mocno już zmodyfikowanego Carro de combate ligero Verdeja 1. Pierwsze testy tego prototypu rozpoczęto już po zakończeniu wojny domowej w sierpniu 1940 roku.

> regulamin