23 września 2017

Tygrysy pod Kurskiem – analiza operacyjna

Eugeniusz Żygulski

Stany czołgów

We wstępie stwierdzono, że w dniu 1 lipca 1943 roku Heeres-Waffenamt wykazywał w jednostkach łącznie 240 czołgów Panzer VI. Czołgi te były jednak poważnie rozproszone, zarówno organizacyjnie, jak i operacyjnie. W tym okresie istniały faktycznie trzy bataliony czołgów ciężkich spośród pięciu, jakie już wystawiono i skierowano na fronty. Ponadto formowano jeden batalion dla dywizji oraz funkcjonowały cztery kompanie dywizyjne i jedna kompania w ramach zdewaluowanego batalionu. I tak:

  • 501. batalion czołgów ciężkich – zniszczony w Afryce Północnej, liczba posiadanych Tygrysów 1 lipca – 0.
  • 502. batalion czołgów ciężkich – front wschodni, Grupa Armii „Północ”, tylko 1. kompania; nowe 2. i 3. kompania już sformowane i w trakcie przerzutu na front wschodni; razem (to znaczy w dowództwie i wszystkich trzech kompaniach) Tygrysów – 45.
  • 503. batalion czołgów ciężkich – Grupa Armii „Południe”, Biełgorod – Charków; batalion zakończył reorganizację, pełne trzy kompanie czołgów, liczba Tygrysów – 45.
  • 504. batalion czołgów ciężkich – Sycylia, tylko 2. kompania, której nie wysłano do Afryki, batalion w formie szczątkowej po zniszczeniu w Tunezji i odebraniu nowej 3. kompanii; liczba Tygrysów – 17.
  • 505. batalion czołgów ciężkich – front wschodni, Grupa Armii „Środek”, funkcjonujący na froncie z dwoma kompaniami Panzer VI, uzupełnionymi ponadetatowymi czołgami Panzer III, 3. kompania oczekiwana, liczba Tygrysów – 31 + 14 w 3. kompanii.
  • III batalion pułku pancernego „Grossdeutschland”, okres reorganizacji i zgrywania, batalion poza dywizją, liczba Tygrysów – 31 (3 w dowództwie plus 28 czołgów 10. i 11. kompanii, do niedawna 3./501 i 3/504).
  • 13. kompania pułku pancernego „Grossdeutschland”, Grupa Armii „Południe”, przy dywizji, liczba Tygrysów – 15.
  • 4. kompania (przemianowana na 13. kompanię) 1. Pułku Pancernego SS, Grupa Armii „Południe”, przy dywizji, liczba Tygrysów – 13.
  • 8. kompania 2. Pułku Pancernego SS, Grupa Armii „Południe”, przy dywizji, liczba Tygrysów – 14.
  • 9. kompania 3. Pułku Pancernego SS, Grupa Armii „Południe”, przy dywizji, liczba Tygrysów – 15 (w tym 3 czołgi w długich naprawach).

Razem wymienione powyżej jednostki posiadały 240 czołgów ciężkich Panzer VI. Ponadto 6 maszyn meldował Panzer-Ersatz-Abteilung 500 (Paderborn), kilka czołgów mogło też przebywać w innych jednostkach szkolnych. W dniu 1 lipca spośród 240 Tygrysów 150 znajdowało się na froncie wschodnim, 42 transportowano na ten front lub zamierzano to zrobić w najbliższych dniach, 17 znajdowało się na Sycylii, a 31 w oddziałach zgrywanych w Niemczech. Teoretycznie większość dostępnych Panzer VI (150 + 42) zgrupowano na froncie wschodnim, ale faktycznie czołgi te rozproszono, rozsyłając do różnych armii. I tak:

  • 18. Armia (Grupa Armii „Północ”) – 502. batalion – docelowo po przybyciu wszystkich kompanii – 45 Tygrysów.
  • 9. Armia (Grupa Armii „Środek”) – 505. batalion – 31 Tygrysów, oczekiwane 14 maszyn z 3. kompanii, razem docelowo 45 Tygrysów.
  • 4. Armia Pancerna (Grupa Armii „Południe”) – kompanie dywizji grenadierów pancernych w XXXXVIII KPanc i II KPanc SS – razem 57 Tygrysów.
  • Grupa Armijna Kempf (Grupa Armii „Południe”) – 503. batalion, jedyny w pełni skompletowany, razem 45 Tygrysów.

Z wykazu tego wynika, że w przededniu operacji „Cytadela”, armia niemiecka miała na froncie wschodnim 10 kompanii liniowych czołgów Panzer VI (1./502, 1., 2., 3./503, 1. i 2./505, 13./GD, 13./LSSAH, 8./DR, 9./T), zaś trzy dalsze kompanie (2. i 3./502, 3./505) były oczekiwane w najbliższych dniach. Niemniej do nowej ofensywy wyznaczono tylko dziewięć kompanii, zaś z trzech oczekiwanych aż dwie miały zostać skierowane na inny odcinek frontu. 502. batalion czołgów wciąż pozostawał na północnym odcinku frontu wschodniego, choć w tym okresie nie istniały przeszkody dla jego wycofania z tego obszaru i skierowania do grup armii wyznaczonych do „Cytadeli”. W efekcie na północnym odcinku niemieckiego natarcia, w pasie 9. Armii, dowodzący nią gen. Model miał do dyspozycji zaledwie 31 Tygrysów, choć przydzielono mu także 89 ciężkich wozów Ferdinand, formalnie też będących …Tygrysami, ale w odmianie działa samobieżnego w wersji łowca czołgów (Panzer-Jäger Tiger (P) konstrukcji Ferdinanda Porsche). Nieco lepiej wyglądała ta kwestia w Grupie Armii „Południe” marszałka von Mansteina, ale i tu czołgi ciężkie rozdzielono na dwie armie, łącznie zaś na południowym odcinku natarcia były 102 Tygrysy. Ostatecznie w przededniu bitwy pod Kurskiem Niemcy zdołali do niej zebrać 133 Panzer VI, czyli 60% całości swego ówczesnego potencjału w zakresie czołgów ciężkich. Warto natomiast zauważyć, że Tygrysy stanowiły tylko 6% wszystkich wozów pancernych, jakie Niemcy rzucili do bitwy o Kursk.

> regulamin