18 lipca 2018

Gliniany kolos. Potencjał pancerny RKKA 22. 06. 1941

Norbert Bączyk

Wielkie korpusy

Teoretycznie nowe korpusy zmechanizowane były już zgrupowaniami znacznie silniejszymi niż ich poprzednicy z czasów pokoju i składały się z dwóch dywizji pancernych i jednej zmotoryzowanej (właściwie zmechanizowanej; dywizja pancerna miała dwa pułki czołgów, dywizja zmotoryzowana jeden). Liczyły etatowo przeszło 1000 czołgów każdy. Do czerwca 1941 roku sformowano lub rozpoczęto formowanie 30 takich korpusów (numeracja 1 – 30) oraz 61 dywizji pancernych (numeracja 1-61) plus 37 dywizji zmotoryzowanych (numeracja 1, 7, 15, 29, 36, 57, 69, 81, 82, 84, 101, 103, 106, 107, 109, 112, 131, 163, 185, 198, 202, 204, 205, 208-210, 212, 213, 215, 216, 218, 219-221, 236, 239, 240). Wiosną 1941 roku liczba nakazanych do wystawienia pułków pancernych RKKA osiągnęła niezwykłe rozmiary – dla samych tylko dywizji pancernych i zmotoryzowanych w korpusach zmechanizowanych miało ich być 150. Poniżej zamieszono wykaz korpusów zmechanizowanych RKKA z terminem formowania oraz podporządkowanymi dywizjami. 22 czerwca 1941 roku istniało ostatecznie 29 korpusów, ponieważ decyzją z 15 maja dopiero co formowany 29.

KZmech został rozwiązany, a jego dywizje stały się samodzielne.

  • 1. Korpus Zmechanizowany
    1. DPanc, 3. DPanc, 163. DZmot. Formowany od VI 1940
  • 2. Korpus Zmechanizowany
    11. DPanc, 16. DPanc, 15. DZmot. Formowany od VII 1940
  • 3. Korpus Zmechanizowany
    2. DPanc, 5. DPanc, 84. DZmot. Formowany od VI 1940
  • 4. Korpus Zmechanizowany
    8. DPanc, 32. DPanc, 81. DZmot. Formowany od VII 1940
  • 5. Korpus Zmechanizowany
    13. DPanc, 17. DPanc, 109. DZmot. Formowany od VII 1940
  • 6. Korpus Zmechanizowany
    4. DPanc, 7. DPanc, 29. DZmot. Formowany od VII 1940
  • 7. Korpus Zmechanizowany
    14. DPanc, 18. DPanc, 1. DZmot. Formowany od VII 1940
  • 8. Korpus Zmechanizowany
    12. DPanc, 34. DPanc, 7. DZmot. Formowany od VII 1940
  • 9. Korpus Zmechanizowany
    20. DPanc, 35. DPanc, 131. DZmot. Formowany od XI 1940
  • 10. Korpus Zmechanizowany
    21. DPanc, 24. DPanc, 198. DZmot. Formowany od III 1941
  • 11. Korpus Zmechanizowany
    29. DPanc, 33. DPanc, 204. DZmot. Formowany od III 1941
  • 12. Korpus Zmechanizowany
    23. DPanc, 28. DPanc, 202. DZmot. Formowany od II 1941
  • 13. Korpus Zmechanizowany
    25. DPanc, 31. DPanc, 208. DZmot. Formowany od III 1941
  • 14. Korpus Zmechanizowany
    22. DPanc, 30. DPanc, 205. DZmot. Formowany od III 1941
  • 15. Korpus Zmechanizowany
    10. DPanc, 37. DPanc, 212. DZmot. Formowany od III 1941
  • 16. Korpus Zmechanizowany
    15. DPanc, 39. DPanc, 240. DZmot. Formowany od III 1941
  • 17. Korpus Zmechanizowany
    27. DPanc, 36. DPanc, 209. DZmot. Formowany od III 1941
  • 18. Korpus Zmechanizowany
    44. DPanc, 47. DPanc, 218. DZmot. Formowany od III 1941
  • 19. Korpus Zmechanizowany
    40. DPanc, 43. DPanc, 213. DZmot. Formowany od III 1941
  • 20. Korpus Zmechanizowany
    26. DPanc, 38. DPanc, 210. DZmot. Formowany od III 1941
  • 21. Korpus Zmechanizowany
    42. DPanc, 46. DPanc, 185. DZmot. Formowany od III 1941
  • 22. Korpus Zmechanizowany
    19. DPanc, 41. DPanc, 215. DZmot. Formowany od III 1941
  • 23. Korpus Zmechanizowany
    48. DPanc, 51. DPanc, 220. DZmot. Formowany od III 1941
  • 24. Korpus Zmechanizowany
    45. DPanc, 49. DPanc, 216. DZmot. Formowany od III 1941
  • 25. Korpus Zmechanizowany
    50. DPanc, 55. DPanc, 219. DZmot. Formowany od III 1941
  • 26. Korpus Zmechanizowany
    52. DPanc, 56. DPanc, 103. DZmot. Formowany od III 1941
  • 27. Korpus Zmechanizowany
    9. DPanc, 53. DPanc, 221. DZmot. Formowany od III 1941
  • 28. Korpus Zmechanizowany
    6. DPanc, 54. DPanc, 236. DZmot. Formowany od III 1941
  • 29. Korpus Zmechanizowany
    57. DPanc, 61. DPanc, 82. DZmot. Formowany od III 1941
  • 30. Korpus Zmechanizowany
    58. DPanc, 60. DPanc, 239. DZmot. Formowany od III 1941

Korpus zmechanizowany wedle wytycznych z połowy 1940 roku powinien posiadać:

  • Dowództwo korpusu wedle etatu 010/20 – 152 żołnierzy
  • Dywizję pancerną wedle etatu 010/10
  • Dywizję pancerną wedle etatu 010/10
  • Dywizję zmotoryzowaną wedle etatu 05/70
  • Pułk motocyklowy wedle etatu 010/23 – 1685 żołnierzy, 731 motocykli i 27 moździerzy kal. 50 mm, a wedle wykazu z 1941 roku 1417 żołnierzy, 17 sam. panc., 434 motocykle, 5 dział kal. 45 mm i 24 moździerze kal. 50 mm.
  • Samodzielny batalion łączności wedle etatu 010/21 – 286 żołnierzy, 6 czołgów średnich, 5 średnich sam. panc., 5 lekkich sam. panc.
  • Samodzielny, zmotoryzowany batalion saperów wedle etatu 010/22 – 410 żołnierzy
  • Samodzielną eskadrę samolotową wedle etatu 010/24 – 69 żołnierzy, 13 samolotów
  • Odziały tyłowe i kontroli politycznej – 51 żołnierzy

Łącznie oddziały korpuśne liczyły etatowo 2653 żołnierzy, 6 średnich czołgów dowódczych oraz 10 sam. panc.

Dywizja pancerna wedle wytycznych z połowy 1940 roku powinna posiadać:

  • Dowództwo dywizji wedle etatu 010/10 – 183 żołnierzy
  • Pułk pancerny wedle etatu 010/16 – 2038 żołnierzy, 52 czołgi ciężkie, 103 czołgi średnie, 27 czołgów chemicznych (miotaczy ognia), 9 czołgów lekkich, 17 średnich sam. panc., 6 lekkich sam. panc.
  • Pułk pancerny wedle etatu 010/16 – 2038 żołnierzy, 52 czołgi ciężkie, 103 czołgi średnie, 27 czołgów chemicznych (miotaczy ognia), 9 czołgów lekkich, 17 średnich sam. panc., 6 lekkich sam. panc.
  • Pułk zmotoryzowany wedle etatu 010/15 – 3280 żołnierzy, 5 średnich sam. panc., 12 lekkich sam. panc., 4 działa kal. 76 mm, 27 moździerzy kal. 50 mm i 18 moździerzy kal. 82 mm
  • Pułk artylerii haubic wedle etatu 010/17 – 1098 żołnierzy, 12 haubic kal. 152 mm, 12 haubic kal. 122 mm
  • Batalion rozpoznawczy wedle etatu 010/11 – 414 żołnierzy, 19 czołgów BT, 12 średnich sam. panc., 6 lekkich sam. panc.
  • Batalion łączności wedle etatu 010/12 – 287 żołnierzy, 1 czołg ciężki, 4 czołgi średnie, 7 czołgów BT, 5 średnich sam. panc., 5 lekkich sam. panc.
  • Dywizjon artylerii przeciwlotniczej wedle etatu 010/14 – 283 żołnierzy, 12 dział plot kal. 37 mm
  • Batalion pontonowo-mostowy wedle etatu 10/19 – 361 żołnierzy
  • Transportowy batalion samochodowy wedle etatu 010/977 – 291 żołnierzy
  • Batalion remontowy wedle etatu 010/976 – 179 żołnierzy
  • Medyczno-sanitarny batalion wedle etatu 5/79 – 25 żołnierzy (etat pokojowy)
  • Kompanię regulacji ruchem wedle etatu 010/13 – 67 żołnierzy

Łącznie dywizja pancerna liczyła etatowo ok. 10 600 – 10 700 żołnierzy, 413 czołgów, 91 samochodów pancernych, 12 haubic kal. 152 mm, 12 haubic kal. 122 mm, 4 działa kal. 76 mm, 12 dział plot kal. 37 mm, 27 moździerzy kal. 50 mm i 18 moździerzy kal. 82 mm. Do tego 1569 samochodów różnych typów, 375 motocykli (w tym 78 z koszem) oraz 73 ciągniki. W 1941 roku w związku z decyzją zwiększenia liczby korpusów z 9 do 30 i formowania w związku z tym licznych nowych dywizji, etaty te nieco zmodyfikowano. Dotyczyło to zwłaszcza liczebności pułków pancernych i niektórych służb pomocniczych.

Poniżej podano jako przykład stany etatowe dla formowanej w 1941 roku 23. DPanc.

  • Dowództwo dywizji – 167 żołnierzy
  • Pułk pancerny – 1709 żołnierzy, 31 czołgów ciężkich, 103 czołgów średnich, 27 czołgów chemicznych, 11 czołgów lekkich, 25 średnich sam. panc. i lekkich sam. panc.
  • Pułk pancerny – 1709 żołnierzy, 31 czołgów ciężkich, 103 czołgów średnich, 27 czołgów chemicznych, 11 czołgów lekkich, 25 średnich sam. panc. i lekkich sam. panc.
  • Pułk zmotoryzowany – 3246 żołnierzy, 5 średnic
  • h sam. panc., 12 lekkich sam. panc., 4 działa kal. 76 mm, 27 moździerzy kal. 50 mm i 18 moździerzy kal. 82 mm
  • Pułk artylerii haubic – 1102 żołnierzy, 12 haubic kal. 152 mm, 12 haubic kal. 122 mm
  • Batalion rozpoznawczy – 414 żołnierzy, 19 czołgów BT, 12 średnich sam. panc., 6 lekkich sam. panc.
  • Batalion łączności – 287 żołnierzy, 1 czołg ciężki, 4 czołgi średnie, 7 BT, 5 średnich sam. panc., 5 lekkich sam. panc.
  • Dywizjon artylerii przeciwlotniczej – 283 żołnierzy, 12 dział plot kal. 37 mm
  • Batalion pontonowo-mostowy – 361 żołnierzy
  • Transportowy batalion samochodowy – 291 żołnierzy
  • Batalion remontowy – 179 żołnierzy
  • Medyczno-sanitarny batalion – 154 żołnierzy
  • Kompania regulacji ruchu – 67 żołnierzy
  • Piekarnia polowa – 30 żołnierzy
  • Prokuratura wojskowa – 4 żołnierzy

Łącznie podana tu jako przykład 23. DPanc, jako dywizja pancerna z pierwszej połowy 1941 roku, liczyła etatowo wedle wykazu ok. 9 900 żołnierzy, 375 czołgów, 95 samochodów pancernych, 12 haubic kal. 152 mm, 12 haubic kal. 122 mm, 4 działa kal. 76 mm, 12 dział plot kal. 37 mm, 27 moździerzy kal. 50 mm i 18 moździerzy kal. 82 mm. Do tego 1356 samochodów różnych typów, 375 motocykli oraz 73 ciągniki. W chwili agresji niemieckiej obowiązywały zapewne oba etaty dywizji pancernych. O ile podawane dane na temat uzbrojenia nie budzą kontrowersji, należy zwrócić uwagę, iż trudno precyzyjne określić wszystkie etaty dla stanów osobowych w pododdziałach dywizyjnych, gdyż w dostępnych dokumentach czy publikacjach podawane są wymienne stany etatowe na czas pokoju i wojny. Przykładowo dla batalionu medyczno-sanitarnego pierwszy z nich to 25, a drugi 145 żołnierzy. Zmiany ilościowe musiały także zachodzić w związku z przezbrajaniem na nowy sprzęt, gdyż przykładowo wozy typu BT miały 3 członków załogi, T-28 6 czołgistów, ale już T-34 czterech. Ostatecznie w większości opracowań podawana etatowa liczba czołgów dla dywizji pancernej wynosi 375, już z uwzględnieniem zakładanego przezbrojenia na nowe modele czołgów – 63 KW i 210 T-34 plus 54 czołgi chemiczne (miotaczy ognia), 26 czołgów szybkich BT oraz 22 czołgi T-26.

Dla każdego korpusu zmechanizowanego przewidziano też dywizję zmotoryzowaną. Dywizja zmotoryzowana wedle wytycznych z 1940 roku powinna posiadać (etat wojenny):

  • Dowództwo dywizji wedle etatu 05/70 – 112 żołnierzy
  • Pułk zmotoryzowany wedle etatu 05/71 – 2777 żołnierzy, 4 średnie sam. panc., 6 lekkich sam. panc., 4 działa kal. 76 mm, 6 dział kal. 45 mm, 50 moździerzy kal. 50 mm i 6 moździerzy kal. 82 mm
  • Pułk zmotoryzowany wedle etatu 05/71 – 2777 żołnierzy, 4 średnie sam. panc., 6 lekkich sam. panc., 4 działa kal. 76 mm, 6 dział kal. 45 mm, 50 moździerzy kal. 50 mm i 6 moździerzy kal. 82 mm
  • Pułk pancerny wedle etatu 05/73 – 1670 żołnierzy, 238 czołgów średnich (szybkich), 9 lekkich sam. panc.
  • Pułk artylerii wedle etatu 05/72 – 1474 żołnierzy, 12 haubic kal. 152 mm, 16 haubic kal. 122 mm, 8 dział kal. 76 mm
  • Batalion rozpoznawczy wedle etatu 05/74 –171 żołnierzy, 17 czołgów lekkich, 10 średnich sam. panc., 7 lekkich sam. panc.
  • Batalion łączności wedle etatu 05/75 – 275 żołnierzy,
  • Batalion inżynieryjny wedle etatu 05/76 – 402 żołnierzy
  • Dywizjon artylerii przeciwlotniczej wedle etatu 05/77 – 288 żołnierzy, 4 działa kal. 76 mm, 8 dział kal. 37 mm
  • Dywizjon artylerii przeciwpancernej wedle etatu 05/78 – 235 żołnierzy, 18 dział kal. 45 mm
  • Medyczno-sanitarny batalion wedle etatu 05/79 – 154 żołnierzy
  • Batalion remontowy wedle etatu 05/81 – 494 żołnierzy, 20 czołgów średnich
  • Transportowy batalion samochodowy wedle etatu 05/83 – 372 żołnierzy
  • Kompanię regulacji ruchem wedle etatu 05/84 – 50 żołnierzy
  • Pozostałe służby logistyczne – 328 żołnierzy

Łącznie dywizja zmotoryzowana liczyła etatowo 11 579 żołnierzy, 275 czołgów, 51 samochodów pancernych, 12 haubic kal. 152 mm, 16 haubic kal. 122 mm, 20 dział kal. 76 mm, 8 dział plot kal. 37 mm, 60 moździerzy kal. 50 mm i 12 moździerzy kal. 82 mm. Do tego 1587 samochodów różnych typów oraz 152 ciągniki.

Podobnie jak w przypadku dywizji pancernych, także w wykazach dla dywizji zmotoryzowanych formowanych w 1941 roku spotkać można nieco odmienne etaty, np. liczebność pułków zmotoryzowanych w 202. Dywizji Zmotoryzowanej podawana jest na poziomie 2952 żołnierzy dla każdego zamiast 2777 jak zamieszono wyżej. Ta pierwsza liczba to najpewniej stan pokojowy bądź garnizonowy dla tego typu jednostki, wprowadzony dla dywizji zmotoryzowanych jeszcze w 1939 roku. W 202. DZmot nie uległa natomiast zmianie etatowa liczba czołgów – 275, w tym 238 BT w pułku pancernym i 17 T-38 w batalionie rozpoznawczym.

Łącznie wedle etatów korpus zmechanizowany powinien posiadać co najmniej 1031 czołgów (dwie dywizje pancerne po 375 maszyn, jedna zmotoryzowana z 275 czołgami oraz 6 czołgów w korpuśnym batalionie łączności), ewentualnie 1107. W przypadku tylko chęci ukompletowania 30 wzmiankowanych korpusów, w arsenałach RKKA powinno się znajdować najmniej 30 930 czołgów, a służbę w nich pełnić około 900 000 żołnierzy. Oczywiście do 22 czerwca 1941 roku proces formowania większości opisywanych korpusów nie został zakończony. Nie było to zresztą możliwe, gdyż ZSRR nie dysponował technicznymi możliwościami wystawienia takiej ilości związków operacyjno-taktycznych, zwłaszcza z powodu braku przeszkolonych kadr, niedoborów w sprzęcie samochodowym czy łączności. Brakowało zresztą nawet samych czołgów, a gdyby przyjąć bardzo ambitną koncepcję uzbrojenia nowych korpusów wedle etatów z czołgami T-34 i KW, proces ten przeciągnąłby się na wiele lat. W pierwszej kolejności skierowano więc do nowych dywizji żołnierzy i wyposażenie z istniejących brygad pancernych czy wybranych dywizji kawalerii i strzeleckich.

> regulamin